Kısa cevap: DSO (Days Sales Outstanding), vadeli satışın tahsile dönüşmesi için geçen ortalama gün sayısıdır. Formül: DSO = (açık ticari alacak ÷ dönemdeki vadeli satış) × dönemdeki gün sayısı. Örneğin 600.000 ₺ açık alacağın ve son 30 günde 1.000.000 ₺ vadeli satışın varsa DSO 18 gündür.
DSO nasıl hesaplanır?
Üç veri yeter: dönem sonundaki açık alacak toplamı, aynı dönemdeki vadeli satış toplamı ve dönemin gün sayısı (ay için 30, çeyrek için 90, yıl için 365).
DSO = (açık alacak ÷ vadeli satış) × gün sayısı
| Veri | Örnek değer |
|---|---|
| Açık ticari alacak (dönem sonu) | 600.000 ₺ |
| Vadeli satış (son 30 gün) | 1.000.000 ₺ |
| Dönem | 30 gün |
| DSO | (600.000 ÷ 1.000.000) × 30 = 18 gün |
Vadegeldi Raporlar sayfası aynı hesabı son 90 günlük satışla yapar: açık bakiye ÷ son 90 gün satışı × 90.
DSO ile ortalama gecikme arasındaki fark
DSO, satış gününden paranın hesaba girdiği güne kadar geçen süreyi ölçer; vade süresini de içerir. Ortalama gecikme ise yalnızca vade tarihini aşan kısmı ölçer. 30 gün vadeyle satan bir işletmede DSO 42 gün çıkıyorsa gecikme yaklaşık 12 gündür. İkisine birden bakmak, sorunun vadeden mi (çok uzun vade veriyorsun) yoksa gecikmeden mi (müşteriler vadeyi tutmuyor) geldiğini ayırır.
Ağırlıklı ortalama gecikme nasıl bulunur?
Her açık kalemin gecikme gününü kendi tutarıyla çarp, çarpımları topla ve toplam açık tutara böl. Büyük bir kalemin gecikmesi küçük bir kalemin gecikmesinden daha çok ağırlık taşır.
| Açık kalem | Gecikme | Tutar × gün |
|---|---|---|
| 10.000 ₺ | 5 gün | 50.000 |
| 20.000 ₺ | 20 gün | 400.000 |
| 10.000 ₺ | 45 gün | 450.000 |
| Toplam 40.000 ₺ | 900.000 |
Ağırlıklı ortalama gecikme = 900.000 ÷ 40.000 = 22,5 gündür. Aritmetik ortalama (5 + 20 + 45) ÷ 3 = 23,3 gün olurdu; tutar farkı büyüdükçe iki sonuç birbirinden uzaklaşır. Vadegeldi panelinde bu değer "ağırlıklı ortalama vade aşımı" olarak kendiliğinden görünür.
Gecikmeyi kısaltmak nakde ne kazandırır?
Vadeli satışın aylık 1.000.000 ₺ ise her bir gün gecikme yaklaşık 1.000.000 ÷ 30 = 33.300 ₺'nin müşteride beklemesi demektir. Gecikmeyi 5 gün kısaltırsan yaklaşık 166.700 ₺ bir kereliğe işletme sermayene geri döner. Kendi rakamlarınla denemek için ana sayfadaki hesaplayıcıyı kullanabilirsin.
DSO'yu düşürmenin yolları
- Hatırlatmayı vade gününde başlat; gecikme başladıktan haftalar sonra değil.
- Ödeme bilgisini (IBAN, alıcı) hatırlatma mesajının içine koy; müşteri sana sormak zorunda kalmasın. Metin örnekleri için hatırlatma mesajı rehberine bak.
- Verilen ödeme sözlerini tarihiyle kaydet; söz tutulmayınca ertesi gün dön.
- Vade politikanı gözden geçir: DSO'nun büyük kısmı verdiğin vadeden geliyorsa sorun gecikme değil vadedir.
- Çeklerin vadesini takip et; vadesi geçmiş ama tahsil edilmemiş çek en sessiz gecikmedir.
Sık sorulanlar
DSO kaç gün olmalı?
Herkes için geçerli tek bir sayı yok; sektöre ve verdiğin vadeye göre değişir. Kendi vadenle kıyasla: 30 gün vadeyle satıyorsan DSO'nun 30'a yakın olması vadenin tutulduğunu, çok üstünde olması tahsilatta gecikme olduğunu gösterir.
DSO ile ortalama gecikme aynı şey mi?
Hayır. DSO satıştan tahsile geçen süreyi, ortalama gecikme vade tarihinden tahsile geçen süreyi ölçer. Yaklaşık olarak DSO, ortalama vade artı ortalama gecikmeye yakındır.
DSO hesabına nakit satışlar girer mi?
Hayır. Formüldeki satış tutarı yalnızca vadeli (kredili) satışlardır. Nakit satışları katarsan payda büyür ve DSO olduğundan kısa görünür.
DSO'yu Vadegeldi otomatik hesaplıyor mu?
Evet. Raporlar sayfasında ortalama tahsilat süresi (DSO), açık bakiyenin son 90 günlük satışa oranı çarpı 90 olarak gösterilir; panelde ise açık alacakların ağırlıklı ortalama vade aşımı bulunur. Raporlar sayfası Pro ve İşletme planlarındadır; deneme süresince açıktır.
Diğer rehberler
- Vadesi geçmiş alacak hatırlatma mesajı: 5 hazır örnek
- Cari hesap takibi nasıl yapılır? Excel ile adım adım
- Alacak takip programı seçerken sorulacak 7 soru
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Ödeme ihtilafı, ihtar ya da icra gibi hukuki adımlar için somut durumunla bir avukata danış.